تبدیل تاریخ

تبدیل تاریخ به شمسی میلادی قمری ، مبدل تاریخ

گاه‌شماری شیوه تعیین و نگهداری و تنظیم حساب زمان و تاریخ است که محور آن سال می‌باشد. در جهان شیوه‌های گوناگونی از گاه‌شماری رواج دارد. گاهنامه یا سالنما(سالنامه) یا تقویم بیشتر به محاسبه و نمایش یک‌دوره یا یک سال گفته می‌شود.

تقویم جلالی

ایرانیان همواره درصدد اصلاح دقیق تقویم خود بودند. به همین جهت، سلطان جلال‌الدین ملکشاه سلجوقی با فرمان ۱۸ فروردین ۴۴۴ یزدگردی (مطابق ۸ رجب ۴۶۷ و ۱۴ اسفند۴۵۳ هجری شمسی) هیئتی متشکل از عبدالرحمن خازنی، حکیم ابوالعباس لوکری، ابوالمظفر اسفزاری، میمون بن نجیب واسطی، ابن کوشک بیهقی، بهرام (منجم مخصوص ملکشاه) و عمر خیام نیشابوری (منجم جوان، متولد سه‌شنبه ۸ خرداد ۴۲۰ هجری شمسی) را مأمور اصلاح تقویم یزدگردی کرد.

به منظور انطباق نوروز تقویم یزدگردی بر آغاز بهار، با کبیسه کردن ۱۸ شبانه‌روز، ۱۹فروردین ۴۴۸ یزدگردی، نوروز اعلام شد و آن را نوروز سلطانی نامیدند. تقویم اصلاح شده را، به لقب جلال‌الدین ملکشاه سلجوقی، تقویم جلال ی و سال ۴۴۸ یزدگردی را که دربرگیرنده ۳۸۳ شبانه‌روز بود، سال کبیسه ملکشاهی نامگذاری کردند.

سال مبدأ گاه‌شماری جلالی، سال جلوس ملکشاه بر تخت سلطنت است که تفاضل آن با گاه‌شماری هجری خورشیدی ۴۵۷ سال می‌باشد.

مبداء تاریخ‌گذاری تقویم جلالی (یا آغاز سال یک جلالی) مطابق جمعه اول فروردین ۴۵۸ هجری شمسی، ۱۵ مارس ۱۰۷۹ میلادی ژولی، ۱۹ فروردین ۴۴۸ یزدگردی و ۱۰ رم ضان ۴۷۱ ذکر شد. البته برخی از محققان مبداء تاریخ‌گذاری تقویم جلالی را مطابق جمعه ۹ رمضان ۴۷۱ اعلام کردند (ریاح، عبدالهی، بیرشک) و طبق نظر دیگر، ۸ رمضان

تقویم جلالی شامل ۱۲ ماه ۳۰ شبانه‌روزی و ۵ یا ۶ شبانه‌روز اضافی بود، روزهای اضافی به آخر برج حوت (اسفندارمذ) افزوده می‌شد. ملاحظه می‌شود که در تقویم جلالی، آغاز سال نو به کمک وضعیت خورشید نسبت به برج حمل تعیین می‌شود.

نوروز، روزی است که خورشید تا زمان عبور از نصف‌النهار محل (ظهرهنگام) به نقطه اعتدال بهاری رسیده باشد.

نه فقط نوروز ، درست در اول بهار یا به اصطلاح منجمان در نقطه اعتدال بهاری قرار گرفت ، بلکه تمام فصل های عرفی با فصل های حقیقی منطبق شدند.

این که امروزه در تقویم ایرانی یا همان جلالی ، بهار و تابستان ۹۳ روز است ، فصل پاییز ۹۰ روز دارد و زمستان ۸۹ روز حساب می شود، برای این است که اول هر فصل عرفی دقیقا برابر با آغاز فصل حقیقی باشد.

تقویم جلالی به استناد پژوهش محققان و گفته‌های اخترشناسان، دقیق‌ترین گاهشمار جهانی است. در برابر تقویم اروپایی که در هر ۲۵۰۰ سال یک روز خطا دارد، گاهشمار جلالی در هر ۱۰ هزار سال یک ثانیه خطا دارد

تقویم هجری شمسی

بر پایهٔ گاه‌شماری جلالی با مبدأ هجری است. تقویم هجری شمسی، بنا بر قانون مصوب سه شنبه ۱۱ فروردین ۱۳۰۴ هجری شمسی (مطابق ۳۱ مارس ۱۹۲۵ میلادی گریگوری و ۶ رمضان ۱۳۴۳ هجری قمری) مجلس پنجم شورای ملی و اصل هفدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳۵ ۸ هجری شمسی تقویم رسمی ایران شد. مبداء آن سال هجرت پیامبر از مکه به مدینه (آغاز سال روز اول بهار) بر اساس حرکات خورشید محاسبه شده سرآغاز گاه‌شماری هجری شمسی روز جمعه «۱ فروردین سال ۱ هجری خورشیدی(29 شعبان ۱ سال پیش از هجرت) برابر با ۱۹ مارس ۶۲۲ میلادی قدی م (ژولینی) و ۲۲ مارس ۶۲۲ میلادی جدید (گرگوری) است البته روز اول سال یک هجری شمسی (از ۱ فروردین تا ۲۴ شهریور) ۵ ماه و ۲۴ روز پیش از هجرت پیامبر (کمتر از یک سال) است.

نام ماههاي تقويم هجري شمسي ريشه اوستايي دارند: «دي» يكي از القاب اهورامزدا و نام 11 ماه بقيه، اسامي فرشتگان و ياوران اهورامزدا است.

و نام ماههای آن و تعداد ایام آن به قرار زیر است: ۱- فروردین ۳۱ روز؛ ۲- ا ردیبهشت ۳۱ روز؛ ۳- خرداد ۳۱ روز؛ ۴- تیر ۳۱ روز؛ ۵- امرداد ۳۱ روز؛ ۶- شهریور ۳۱ روز؛ ۷- مهر ۳۰ روز؛ ۸- آبان ۳۰ روز؛ ۹- آذر ۳۰ روز؛ ۱۰- دی ۳۰ روز؛ ۱۱- بهمن ۳۰ روز؛ ۱۲- اسفند ۲۹ روز (در سالهای کبیسه ۳۰ روز.

حاج میرزا عبدالغفار خان نجم‌الدوله اصفهانی؛ این نام بلند را به‌خاطر بسپارید. کسی که لقب پدر تقویم هجری شمسی از آن اوست؛ منجم سلطنتی دربار قاجار و کسی که تمام زندگی‌اش را با ریاضیات و هندسه و نجوم گذراند.

مدت سال شمسی، نوروز و کبیسه‌های تقویم هجری شمسی، دقیقا بر مبنای محاسبات نجومی تعیین می‌شود. تقویم هجری شمسی، تنها تقویم متداول در جهان است که علاوه بر کبیسه‌های چهارساله، کبیسه پنج ساله نیز دارد. وجود کبیسه‌های پنج ساله، باعث انطباق دائمی و دقیق‌تر تقویم هجری شمسی با فصول طبیعی می‌شود.

برخلاف تصور عموم، تقويمي كه امروز از آن استفاده مي‌كنيم، قدمت 1386 ساله ندارد، بلكه در همين دو قرن اخير تدوين شده است.

تقویم قمری

قدیمیترین نوع تقویم و متداولترین آن درقدیم ، تقویم قمری است. در این تقویم ماه عرضی تقریبا همان قمری واقعی و اولین روز هر ماه عرضی تقریبا روزی است که ماه نو ، حادث می‌شود. یک شخص بی‌سواد که قادر به خواندن تقویم نباشد، بسادگی از روی اهله قمر می‌تواند با تقریب خوبی تاریخ روز در ماه را بداند.

دارای 12 ماه قمری 29 یا 30 روزه بوده و هیچ ماهی به عنوان میان افزون به آن اضافه نمی‌شود و کوششی برای انطباق آن با سال شمسی صورت نمی‌گیرد. برای انطباق آن با طول واقعی ماههای قمری ، هر سی سال 11 روز به آن اضافه می‌شود روز مذهبی مسلمین در غروب روز قبل از روز عرضی آن شروع می‌شود. سالهای قمری مسلمین از هجرت حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم ازمکه معظمه به مدینه ، در روزجمعه شانزدهم ژوئیه 622 میلادی آغاز می‌شود

اين تقويم داراى دوره‌هاى سى‌ساله است که سال‌هاى دوم، پنجم، هفتم، دهم، سيزدهم، شانزدهم، هجدهم، بيست‌ويکم، بيست‌وچهارم، بيست و ششم، و بيست و نهم سال‌هاى کبيسه هستند. که در سال کبيسه يک روز به پايان ماه دوازدهم (ذيحجه) اضافه مى‌شود. سال‌هاى عادى ۳۵۴ و سال‌هاى کبيسه ۳۵۵ روز دارند. روزِ افزوده براى تطبيق تاريخ نخستين روز ماه با تاريخ ماه جديد گنجانده مى‌شود. بعضى از مسلمانان نخستين روز ماه را در شبى که هلال ماه ديده مى‌شود مى‌دانند.

سال‌هاى هجرى اصولاً در ايران، ترکيه، عربستان سعودي، و ساير دولت‌هاى شبه‌جزيرهٔ عربستان، مصر، برخى قسمت‌هاى هندوستان و مالزى رايج هستند.

گاه‌شماری هجری قمری از همان ابتدای مهاجرت مسلمانان از مکه به مدینه معمول نشده‌است بلکه ۱۵ سال بعد از تاریخ هجرت محمد و در زمان خلافت عمر بن خطاب، خلیفهٔ دوم به رسمیت شناخته شد. مشهور است که مسلمانان صدر اسلام بنابر پیشنهاد علی بن ابی طالب و تصویب خلیفه وقت، هجرت سرنوشت ساز پیامبر اسلام از مکه به مدینه را مبدأ سال قمری قرار داده‌اند. بدین جهت، تاریخ قمری را تاریخ هجری قمری نامیده‌اند.

مبدأ گاه‌شماری هجری قمری مانند گاه‌شماری هجری خورشیدی، سال هجرت پیامبر اسلام، محمد، سال ۶۲۲ میلادی از مکه به مدینه می‌باشد. آغاز هجرت پیامبر اسلام از مکه روز دوشنبه(/1 ربیع الاول ۲۴ شهریور سال ۱ هجری) برابر با ۱۳ سپتامبر ۶۲۲ میلادی قدیم (ژولیانی) و ۱۶ سپتامبر ۶۲۲ میلادی جدید (گرگوری) و ورود پیامبر به مدینه روز ۸ ربیع‌الاول همان سال می‌باشد.

سرآغاز گاه‌شماری هجری قمری روز جمعه «۱ محرم سال ۱ هجری قمری» (۲۷ تیر سال ۱ هجری شمسی) برابر با ۱۶ ژوئیه ۶۲۲ میلادی قدیم (ژولینی) و ۱۹ ژوئیه ۶۲۲ میلادی جدید (گرگوری) است.

بر این اساس، دو ماه از سال اول هجری (از اول محرم تا اول ربیع‌الاول که هجرت رخ داد)، پیش از آن که واقعه هجرت صورت گرفته باشد، جزو سال اول هجری قمری محسوب شد.

ماه‌های این گاه‌شماری به‌ترتیب عبارتند از: محرم، صفر، ربیع‌الاول، ربیع‌الثانی، جمادی‌الاول، جمادی‌الثانی، رجب، شعبان، رمضان، شوال، ذیقعده، و ذیحجه.

روز اول هر ماه در این گاه‌شماری معمولاً بر اساس مشاهده یا پیش‌بینی مشاهده‌پذیری هلال ماه نو در شامگاه روز ۲۹ یا ۳۰ ماه قبل، که آن را استهلال می‌نامند، تعیین می‌شود. این گاه‌شماری باتوجه به شیوه‌های مختلف تعیین اول ماه و تعداد روزهای ماه هر سال با عناوین گاه‌شماری هجری قمری هلالی، قراردادی و ام‌القری شناخته می‌شود.

تقویم میلادی

گاه‌شماری با ریشهٔ مسیحی است که هم‌اکنون در بیشتر کشورهای جهان استفاده می‌شود و تقویمی بین‌المللی است. این گاه‌شماری برگرفته از گاه‌شماری ژولینی با مبدأ میلادی (میلاد عیسی) است و نخست از سوی آلویسیوس لیلیوس که پزشکی از اهالی ناپل بود پیشنهاد شد. دوازده ماه قراردادی ۳۰ و ۳۱ روزه دارد. آخرین ماه سال، فوریه، ۲۸ روزه است.

تعدیل کبیسه‌گیری این گاهشماری در ۲۴ فوریهٔ ۱۵۸۲ از سوی پاپ گریگوری سیزدهم پذیرفته شد و از آن پس به گاه‌شماری گریگوری (گرِگوری) نیز مشهور شد.

در نسخه باستانی این تقویم، نام روزهای هفته از نام هفت جرم آسمانی مقدس گرفته شده بود که هنوز هم برخی از آنها به جا مانده است. مثلاً نام روز جمعه (Friday) از فریا (نام سیاره زهره – الهه زیبایی و عشق)، شنبه (Saturday) از ساترن (زحل)، یکشنبه (Sunday) از سان (خورشید)، و دوشنبه (Monday) از مون (ماه) گرفته شده است.

امروزه در اکثر کشورهای جهان، ازجمله در اغلب کشورهای اسلامی، گاه‌شماری میلادی به‌عنوان تقویم رسمی شناخته می‌شود. مصر در سال ۱۸۷۵ و ترکیه در سال ۱۹۱۷ اقدام به پذیرش تقویم میلادی کردند. کشورهای افغانستان، ایران، اتیوپی و نپال تنها کشورهای جهان هستند که تقویم میلادی در آنها تقویم رسمی به‌شمار نمی‌رود.

نقص نخست گاه‌شماری گریگوری، سرآغار سال است که امروزه ۱ ژانویه به صورت جهانی رسمی شناخته شده‌است. پیشتر در اینباره اتفاق‌نظری میان کشورها و فرقه‌های مسیحی نبود. با توجه به اینکه اول ژانویه برابر با ۱۰ یا ۱۱ دی گاه‌شماری خورشیدی (اوایل زمستان در نیم کرهٔ شمالی و اوایل تابستان در نیم کرهٔ جنوبی) است، این زمان از لحاظ حرکت انتقالی زمین و در مقایسه با سرآغاز گاه‌شماری‌های معتبر جهان برای آغاز سال مناسب نیست. هم چنین این گاه‌شماری پایهٔ دقیق مذهبی ندارد و مشکلات مذهبی مسیحیان را برطرف نکرده‌است و ایام مذهبی را به طور دقیق مشخص نمی‌کند و برای تعیین این ایام باید از تقویم قمری کمک گرفت و منجمین ناچارند هر سال با کمک گرفتن از روش اپاکت (Epacte) محل آن را در ماه‌های قمری پیدا کنند؛ در نتیجه عید پاک در فاصلهٔ ۲۲ مارس تا ۲۵ آوریل دائماً در تغییر است همچون سایر اعیاد و روزهای مذهبی مسیحیان و مسلمانان